Allah’ın sıfatları: Teşbih ve tecsîme reddiye

Tenzih neyi korur?

Tenzih, Allah’ı yaratılmışlara ait eksikliklerden ve benzerliklerden uzak bilmektir. Teşbih, O’nu yaratılmışlara benzetmek; tecsîm ise cisim gibi tasavvur etmektir. İlâhî sıfatları kabul etmek, bu sıfatların insanlardakiyle aynı mahiyette olduğunu söylemek değildir.

Mekân iddiasına cevap

Dinimiz İslam’ın aktardığı açıklamada mekân, zaman ve yön yaratılmıştır. Allah’ın varlığı bunlara bağlı değildir. Sonradan yaratılmış bir şeyin ezelî olanı kuşattığını düşünmek, yaratıcıyı yaratılmışın şartlarına bağlar. Mâtürîdî gelenekte Allah’ın hacimli ve belirli bir yönde bulunan varlık sayılması bu sebeple reddedilir.

Delil nasıl okunur?

Şûrâ sûresinin 11. âyetindeki benzersizlik ilkesi esas alınır. İstivâ gibi ifadeler bu ilkeye aykırı biçimde bedenin bir yere yerleşmesi olarak açıklanmaz. Kelimenin geçtiği metin kabul edilirken yaratılmışlara ait keyfiyet Allah’a taşınmaz.

Rü’yet inancı cisim anlayışını gerektirmez

Herkese Lâzım Olan Îmân, âhirette Allah’ın görüleceğine iman ile O’na beden ve yön nispet etmeyi birbirinden ayırır. Görülmenin nasıl olacağı, dünyadaki maddî varlıkların görülmesine kıyaslanmaz. Allah’ın mekânda bulunmadığı ve değişmeye tâbi olmadığı vurgulanır. Bu sebeple rü’yeti kabul etmekten, görülenin mutlaka karşıda duran bir cisim olduğu sonucu çıkarılmaz. Ehl-i sünnet açıklaması, haber verilen rü’yeti kabul ederken yaratılmışlara ait şartları Allah’a yüklememeyi esas alır.

Kitap ve sayfa: Herkese Lâzım Olan Îmân — s. 27–28